Rüya gerçeği tarih boyunca hem rüya görenlerin,hem rüya yorumcularının dikkatini aynı şekilde çekmiştir.Bu önemseyiş neticesinde rüyaları yorumlamak amacıyla pek çok teoriler ortaya atılmıştır.Aynı şekilde rüyaların muhtevası ile ilgili pek çok yorum akımı da ortaya çıkmıştır.Bu yorum akımlar ile ilgili farklı görüşlerin bulunmasına rağmen rüyalar halen oldukça girift,anlaşılması ve yorumlanması zor bir gerçek olarak ortadadır….Son çağda rüya gerçeğini önemseyen yeni bir akım da vardır.Bu önem,rüyalar gerçeğini yorumlamak üzerine odaklaşmaktadır…Modern ilim rüya gerçeği üzerindeki bazı kapalı yönleri açığa çıkarmış olmakla birlikte,be gerçek ile ilgili kapalılıklar bakımından derin uçurumun varlığını da yansıttığı ışıklarla açıkça ortaya çıkarmış bulunmaktadır.

 Buna göre modern ilim rüyanın özüne ulaşamadığı gibi cevaplandırılması gerekli pek çok soruya da cevap verememektedir.Özellikle rüyaların oluşumu ve anlamları ile ilgili hususlar için bunu söyleyebiliriz. Buna göre İslam’ın rüyaya dair açıklamaları yanılmadan ve hatadan korunmuş olmaktadır.Çünkü bu açıklamaları sağlıklı bilimsel bir delile dayanmayan,birbirinden farklı beşeri görüşlerden uzaktır.

 Psikoloji rüyaları yorumlamak,rüyanın gerçek mahiyetini açıklamak,rüyanın görevini izah etmek ile ilgili çeşitli teoriler ortaya atmış bulunmaktadır.Şimdi bu teorilerin en önemlilerine kısaca değinelim.

1.Psikanalist Teori

Psikanalist okulunu kurucusu Freud’un görüşüne göre rüyalar geleceğe dair haberler vermez.Aksine rüyalar cinsel ya da vicdani bir takım çatışmaları ortaya koyan gerçektir.Rüyayı gören kişi şu anda bu çatışmaların sıkıntısı çekmektedir veya bu rüyalar ilk çocukluk döneminden beri baskı altında tutulmuş bir takım istek ve arzuların ifadesidir.Aynı şekilde rüyanın “uyku bekçiliği” yapmak gibi bir görevi de vardır.Yani uyuyan kimsenin uykusunu sürdürmesine yardımcı olur.Dış uyarıcı etkenlerden,onu rahatsız etmesi muhtemel hususlara karşı onu korur.Sanki rüya,kişiyi ıstıraba götüren hususları uykudan uzaklaştırma çabasıdır.Bunun içinde kullandığı araç,uyuyanın bir isteğini gerçekleştirmek veya bir takım güdülerini tatmin etmektir.Bunu da hayali ve vehmi bir şekilde gerçekleştirir,bu yolla uyuyan kişi uyumayıp,uykusunu sürdürür.

 İnsanların gördükleri birçok rüyanın yukarıda anlatıldığı gibi baskı altına alınmış bir takım hususları bir parça rahatlattığında ya da bir takım arzuları ifade ettiğinden şüphe yoktur.Fakat bunun ötesinde bu esasa göre yorumlanmasına imkan bulunmayan pek çok rüyalar daha vardır.Özellikle gelecekten bir takım haberler içeren ve ancak gayb alemine iman etmek esasına göre yorumlanması mümkün olabilen rüyalar böyledir.Bu durum ise bu husustaki materyalist düşünceyi yıkmaktadır.

 2.Jung’un Psikanalist Ekolüne Yönelttiği Eleştiriler

 Jung,Freud’ûn kabul ettiği gibi ortada sadece kişisel bir bilinç altının olmadığını aynı şekilde toplumsal bir bilinç altının da bulunduğunu tespit eder.Bu da fıtri ve kalıtsal bir takım etkilerden oluşur.Bunlar ilkel bir takım şekillere sahip bazı suretler aracılığı ile rüyalarda kendilerini ifade ederler.

 Rüyaları depolamakla yükümlü beyin bölümlerinin –eğer sinirsel aygıt değilse- beyindeki en eski bölümler olduğu keşfedilmiş bulunmaktadır.Rüyalar beyinde bu eski oluşumlar ile ilişkili olduğuna göre,onun bakış açısına göre bu etkilerden beklenen,yine kendi dilini ilkel eski insandan alması gerekir ki bu da çeşitli şeklide allanıp pullanmış birtakım karşılaştırmalar,şekiller ve efsanevi işaretler gibidir.

 Bu teori oldukça çürüktür.İlmi herhangi bir tarafı yoktur.Rüyaların beyindeki eski oluşumlar ile bağlantılı olduğunu doğru kabul etsek dahi bunun rüyaların eski insanın silini ödünç almasını gerektirmesi ,önemli bir hata kabul edilmelidir.Ayrıca eski insanın kullandığı dilin birtakım şekiller ve allanıp pullanmış karşılaştırmalar olduğunu ileri sürmekte delilsiz bir iddiadır.

 3.Dış Uyaranlar Teorisi

 Bazılarının görüşüne göre rüyalar maddi dış uyaranlardan kaynaklanmaktadır.Rüyanın muhtevası da bu uyaranın tabiatına bağlıdır.Buna açıklık getirmek için de aşağıdaki olayı anlatırlar:

 Annesinin saatinin zilini ya da zilin sesini işitmekle birlikte uyanması ve okula gitmek üzere çocuklarını da uyandırması,onlara kahvaltı hazırlaması gerekiyordur.Fakat anne uykusunu devam ettirmek ve böylelikle daha çok dinlenmek istediğinden dolayı zilin çaldığı sırada rüyasında zilin sesini duyduğunu ve alışıla gelmiş üzere hemen yatağından kalkarak kahvaltıyı hazırladığını,çocuklarını uyandırıp elbiselerini giydirdiğini,kahvaltı yaptıklarını ve onları uğurladığını görür.Sonra da dinleninceye kadar uykusunu tamamlar.

 Nihayet anne uyandığında çocuklarının hala uyumakta olduklarını ve bütün bu yaptıklarının sadece gördüğü bir rüyadan ibaret olduğunu anlar.

 Bazı rüyaların bu ilkeye göre yorumlanması doğru olabilir fakat insanların gördükleri rüyaların büyük çoğunluğu böyle bir yaklaşımın,ikna eden bir yorum olmadığı da ortadadır.

 Diğer bir rüya çeşidi ise,rüyayı görenin uyanıkken yapmayı alışkanlık haline getirdiği şeyleri görmektir.Mesela bir kimsenin belli bir vakitte yemek alışkanlığı olmakla birlikte bu vakitte uyması ve kendisinin yemek yediğini görmesi veya karnını yiyecek ve içeceklerle tıka basa doldurup uyumuş bir kimsenin kusmakta olduğunu görmesi gibi.

 4.Fizyolojik Teoriler

 Bu teorilere göre rüyalar hazımsızlığın,bedendeki birtakım ağların veya beyinde belirli bir takım hücrelerin faaliyete geçmesi neticesinde birtakım çalkantıların sonucu olarak ortaya çıkar.Nitekim şuurun diplerinde beyindeki birtakım hücrelerde depolanmış çeşitli hatıraların ortaya çıkması sonucunu veren yüksek ateşli hastalıklarda benzeri durumlar görülebilmektedir.

 Fakat birtakım rüyalar,birtakım hatıralar kabilinden olsa bile,pek çok rüya hiç şüphesiz bu kabilden değildir.

 Gerçek şu ki, psikolojini sunduğu görüşlerde bir parça gelişi güzellik hatta şaşkınlık vardır.Bu bilimin ileri sürdüğü yorumlar yetersizdir.Hatta bunların bir kısmı akıl tarafından ya da realitede kabul görüşlerdir.Ayrıca psikolojideki bilgilerin pek çoğunun ancak zannî bir takım düşüncelerin bir araya getirilmesinden ibaret olduğu unutulmamalıdır.